Debat legt realiteit verduurzamen woningen bloot

lagerhuisdebat verduurzamen woningen woningcorporatie heilijgers heijmans van wijnen agnovaCorporaties en ontwikkelaars maken balans op in Lagerhuisdebat

Hoe staat het met de verduurzaming van onze bestaande woningvoorraad? Welke relatie ligt er met de energietransitie van komende decennia? En, hoe houden we te midden van alle schijnbewegingen ons oog op de bal?

Het was donderdag 20 juni inzet van een heus Lagerhuisdebat in Atelier 300c op de Amersfoortse Wagenwerkplaats, waarbij bouwers en ontwikkelaars waaronder Heilijgers, met rugwind van de architecten van agNOVA en de energie-experts van Trecodome regionale woningcorporaties uitnodigden om samen de belangrijkste ontwikkelingen tegen het licht te houden. 

Speaker of the House Arie Lengkeek – in het echte leven marketeer en eco-ambassadeur bij Rabobank Amersfoort Eemland – leidde het debat. Net als zijn Engelse voorbeeld John Bercow gaf hij vier members gelegenheid voor een kort betoog uitmondend in een stelling. Het bracht de aanwezige deelnemers op de banken.

Nieuwsgierig van huis uit
De realiteit van verduurzamen, wat is die eigenlijk? Wat werkt er nu eigenlijk wel en niet bij het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad? De EnergiePrestatieVergoeding leek een goed middel. Toch blijkt de toepassing in de praktijk erg tegen te vallen. Is er voldoende draagvlak om tot nul-op-de-meter te komen? En welke footprint heeft dat? Gaan we de CO2-doelen op tijd halen? Moet verduurzamen in een keer of kan dat in stappen? Is aardgasloos de heilige graal? En, welke rol spelen netbeheerders en gemeenten daarbij? Anders gezegd: wat zijn de opgaven voor woningcorporaties en welke oplossingen hebben de bouwers en ontwikkelaars in huis?

Stelling 1: Onze primaire focus moet gericht zijn op het gebruik van duurzame energie. Keuzes van technieken zijn secundair en mogen niet leidend zijn. 

Terug naar de bron
Energie-expert Chiel Boonstra schetste namens agNOVA en Trecodome de huidige stand van de verduurzaming van Nederland. Vooral zijn ‘Trias Politica’ over energiebronnen (van fossiel naar duurzaam), energiedragers (conversie, distributie, opslag) en energieverbruik (onder meer koeling, verwarming, mobiliteit, apparatuur) zette de denkraderen in beweging. “Met warmtenetten, warmtepompen, de elektrische revolutie en een brei aan hippe terminologie zijn we vooral bezig met andere vormen van distributie, maar voor CO2-reductie doet het niks.” Liever ziet hij dan ook een heffing op C02 dan een salderingregeling voor zonnepanelen.

Münchener Freiheit
Arie Lengkeek maakte de vergadering erop attent dat München zijn stad in 2040 met zes geothermiecentrales voorziet van energie. Chiel Boonstra pareerde meteen: “Geothermie is niet hernieuwbaar en we putten de aarde zo opnieuw uit. Als we warmtenetten ook nog eens fossiel gaan ‘bijstoken’ wat schieten CO2  en emissies er dan mee op? Laten we eerst eens van de plek van het slechtst presterende jongetje van Europa af zien te komen. Luilekkerend op onze gasbel hebben we hier nog slechts 7% duurzame energie, waarvan 80% afkomstig van biopallets die we importeren uit Canada. Een vergelijkbaar land als Denemarken zit inmiddels al op 30-40%. Een kwestie van politieke keuzes. Voor de BV Nederland geldt: zon, wind, opslag én lager verbruik; Dát zijn de echte uitdagingen waar ontwikkelaars en corporaties voor staan.”

Handen op de rug
Woningcorporaties als Omnia Wonen en woningstichtingen Barneveld en De Goede Woning vertelden in estafette fors te verduurzamen maar ook gevechten te moeten leveren met de handen op de rug. De huidige wet- en regelgeving stoelt vaak op individuele woningen, daar waar energie-issues juist vragen om breder draagvlak en participatie. Daarnaast kennen de corporaties een strikte budgetdiscipline. “Bij deze transitie moeten we ook goed kijken naar wat we hebben”, Aye! “Betekent gasloos dat we ons leidingnet dan maar gelijk uit de grond trekken? No! Misschien kan het straks dienen voor transport van ‘groen gas’. Sommige oplossingen zullen zich moeten aandienen, Groningse druk of niet. Want even één ding: wonen moet ook voor Henk en Ingrid betaalbaar blijven. Daar zijn we corporaties voor.”

lagerhuisdebat verduurzamen woningen discussie

Stelling 2: De snelst geaccepteerde C02-besparingen worden gerealiseerd door systemen met een gemeenschappelijk eigendom.

Gele hesjes
Dick van Ginkel van Van Wijnen legde een link met de gele hesjes: “Foute boel door een totaal gebrek aan communicatie. ‘Top’ weet niet wat ‘down’ aan het doen is. Zelfbeschikking en vrijheid zijn in Nederland een groot recht.” Dat collectieve systemen, waarbij gebruikers zelf ook participeren in het eigendom, meer draagvlak en dus een betere slagingskans hebben dan overheidsoplossingen kreeg bijval. En zeker als tegenreactie op gemeentes die momenteel duurzame kleurplaten aan het maken zijn met slechts 2 kleuren: elektrificatie en warmtenetten. Al werd ook duidelijk aangegeven dat de overheid de regelgeving moet aanpassen.

Stelling 3: Geen complex is hetzelfde. Industrialisatie en standaardisatie gaan voorbij aan de bewoners.

Facelift
lagerhuisdebat verduurzamen woningen programmaHerman Broekhuizen van Heilijgers betoogde dat elk wooncomplex een andere aanpak nodig heeft. En dat verduurzaming bredere kaders kent dan de energiebron alleen. Het gaat ook om minder verbruik (isolatie), leefcomfort (installaties, ventilatie en verwarming) en esthetische aspecten. “Soms kan een gebouw met een relatief kleine facelift jaren langer mee. De C02-hypotheek van een wooncomplex komt er zo totaal anders uit te zien. Niet slopen en nieuwbouw, maar renoveren en revitaliseren zijn dan het credo.” Voor Woongoed Zeist school de grote kracht in een ‘bewoonde’ transformatie: “Moet je in een keer tientallen bewoners gaan verkassen, dan is dat in de huidige tijd een kansloze huisvestingsopgave.”

De corporaties vonden overigens wel degelijk dat het wiel niet steeds opnieuw uitgevonden hoefde te worden. Klonen, best practices en procesoptimalisatie door standaardisatie waren veelgehoorde reacties.

Stelling 4: Er is straks voldoende goedkope, duurzame energie beschikbaar. Waar hebben we het over?

Fata morgana
Theo Smits van Heijmans slingerde de knuppel in het hoenderhok. Winnings- en transportmethoden verbeteren. Straks hebben we met een postzegel van een zonne-energieveld in de Sahara onze hele energiebehoefte afgedekt. Het leek de aanwezigen een fata morgana. Eenmaal bij de oase aangekomen werd de betaalbaarheid in twijfel getrokken en lijken de vele economische belangen roet in het eten te gooien.

‘Running gag’ van de middag was hoe de insprekers thuis omsprongen met energie. Toen Herman Broekhuizen die vraag op zich afgevuurd kreeg, antwoordde hij na een trits maatregelen gevat: “Weet u, wij hebben thuis twee opgroeiende dochters. Die hebben we geleerd dat ze hun haar onder de douche ook in 5 minuten kunnen wassen, in plaats van ruim een kwartier.”

Er kon deze middag volop hernieuwbare stoom door corporaties en bouwers worden afgeblazen. Voor herhaling vatbaar. Toen de Big Ben richting ‘five’ ging en het energetisch optimum was bereikt, gooide de speaker er een gepaste ‘Order, Order’ in waarmee een ieder vol bruikbare ideeën en inzichten huiswaarts ging.